Twee identieke woningen, twee verschillende adviezen
In een straat staan twee vrijwel identieke rijwoningen. Ze zijn in hetzelfde jaar gebouwd, hebben dezelfde plattegrond en lijken vanaf de buitenkant nauwelijks van elkaar te verschillen.
Toch is de ene woning inmiddels voorzien van dakisolatie, vloerisolatie en HR++-glas, terwijl aan de andere woning nauwelijks verbeteringen zijn uitgevoerd. De woningen hadden ooit hetzelfde vertrekpunt, maar vragen vandaag niet meer om dezelfde verduurzamingsmaatregelen.
Dat verschil is belangrijk voor gemeenten. Want hoe organiseer je een aanpak op wijkniveau, zonder bewoners een generiek advies te geven?
De wijk biedt schaal
Een wijkgerichte aanpak is een logisch vertrekpunt. Woningen uit dezelfde bouwperiode hebben vaak vergelijkbare kenmerken en opgaven. Gemeenten kunnen bewoners gezamenlijk informeren, energieadviseurs gericht inzetten en de uitvoering mogelijk bundelen.
Ook helpt het gebiedsniveau om prioriteiten te stellen. In welke wijken is de verduurzamingsopgave het grootst? Waar zijn bepaalde maatregelen waarschijnlijk voor veel woningen relevant? En waar liggen kansen om bewoners gezamenlijk te benaderen?
De wijk biedt daarmee de schaal om de aanpak te organiseren. Maar voor het advies aan de bewoner is meer precisie nodig.
De woning bepaalt de volgende stap
Een generieke lijst met dakisolatie, vloerisolatie, gevelisolatie en verbeterde beglazing kan bruikbaar zijn voor een woning waaraan nog weinig is gedaan. Voor de buren die al meerdere maatregelen hebben uitgevoerd, bevat dezelfde lijst vooral informatie die niet meer relevant is.
In de eerste blog over de gedoe-factor beschreven we hoe een overvloed aan algemene informatie bewoners kan laten afhaken. Woninggericht werken helpt om die informatie terug te brengen tot de maatregelen die volgens de beschikbare gegevens nog passen bij de woning.
Daarbij is niet alleen de technische situatie relevant. Ook het moment waarop een maatregel wordt voorgesteld, kan verschil maken. Het vervangen van glas kan bijvoorbeeld logisch aansluiten op de vervanging van kozijnen. Dakisolatie kan aantrekkelijker worden wanneer het dak toch al wordt onderhouden of een dakkapel wordt geplaatst.
Een bruikbaar verduurzamingsadvies kijkt daarom niet alleen naar wat mogelijk is, maar ook naar wat voor deze woning een aannemelijke volgende stap is.
Niet iedere keuze ontstaat op dezelfde manier
Onderzoek van klimaatpsycholoog Gerdien de Vries en haar collega’s bij TU Delft, dat zij deed onder 2.878 Nederlandse woningeigenaren, laat zien dat beslissingen over verduurzamingsmaatregelen door verschillende factoren worden beïnvloed.
Bij isolatie en zonnepanelen spelen woningkenmerken een belangrijke rol. Bij de keuze voor duurzame verwarming gaat het om een bredere combinatie van woningkenmerken, de huishoudelijke situatie en persoonlijke overwegingen. Bekijk het onderzoek van TU Delft.
Eén algemene boodschap kan daardoor niet voor iedere woning en iedere maatregel even relevant zijn. Bewoners herkennen zich eerder in een advies wanneer het aansluit op hun woning, hun situatie en een concreet probleem dat zij willen oplossen, zoals tocht, hoge energielasten of onvoldoende wooncomfort.
Gebiedsinzicht opgebouwd vanuit individuele woningen
Woninggericht adviseren lijkt al snel arbeidsintensief. Een gemeente kan immers niet iedere woning afzonderlijk laten onderzoeken voordat zij een wijkgerichte aanpak start.
Met de Smart Twin Cartotheek wordt het mogelijk om schaal en woninggerichtheid te combineren. Gemeenten kunnen hiermee op stads-, wijk-, gebieds- en woningniveau inzicht krijgen in de staat van verduurzaming en het aannemelijke verbeterpotentieel.
Iedere woning in de Cartotheek is individueel digitaal gemodelleerd. Een analyse van een straat of wijk is daardoor geen extrapolatie van één gemiddelde referentiewoning. Het gebiedsinzicht ontstaat uit de optelsom van alle afzonderlijke woningmodellen.
Hierdoor blijven relevante verschillen tussen woningen zichtbaar. Gemeenten kunnen herkennen in welke gebieden bepaalde maatregelen waarschijnlijk veel voorkomen, welke woninggroepen een vergelijkbare aanpak kunnen krijgen en waar afwijkende situaties om een ander advies vragen.
De berekeningen zijn gebaseerd op een NTA 8800-geaccrediteerde rekenkern. Daardoor ontstaat een eenduidige methodiek voor het analyseren van woningen en het bepalen van aannemelijke verduurzamingsmaatregelen.
Voor de twee rijwoningen uit het begin van dit verhaal betekent dit dat zij binnen dezelfde wijkgerichte aanpak kunnen vallen, maar niet automatisch hetzelfde maatregelpakket krijgen. De beschikbare informatie over iedere woning bepaalt welke verbeteringen nog relevant kunnen zijn.
Organiseren op gebiedsniveau, adviseren vanuit de woning
Een wijkgerichte en een woninggerichte aanpak zijn geen alternatieven van elkaar. Ze vullen elkaar aan:
De stad en de wijk helpen de gemeente om prioriteiten te bepalen.
Het gebied helpt om vergelijkbare woningen en verduurzamingskansen te bundelen.
De individuele woning bepaalt welk advies voor de bewoner relevant is.
Zo ontstaat een aanpak die schaalbaar is voor de gemeente, zonder de verschillen tussen woningen uit het oog te verliezen. Woningen kunnen onderdeel zijn van dezelfde gebiedsaanpak, maar op basis van hun eigen kenmerken toch een ander advies krijgen.
Daarmee is inzichtelijk waar kansen liggen en welke maatregelen waarschijnlijk relevant zijn. Maar woninginzicht alleen biedt de bewoner nog geen handelingsperspectief. Die wil vooral weten welke maatregelen bij de woning passen, welke maatregelen logisch gecombineerd kunnen worden en wat een goede eerste stap is.
In het volgende blog over woninggerichte maatregelpakketten laten we zien hoe woningdata wordt vertaald naar een beperkt aantal begrijpelijke keuzes. Ook bekijken we hoe zo’n eerste verkenning kan leiden tot persoonlijk advies en uiteindelijk tot uitvoering.
Want woningen kunnen ooit hetzelfde zijn gebouwd, maar dat betekent niet dat ze vandaag dezelfde verduurzamingsroute nodig hebben.
